"Classical Mongolian to Latin" transliteration table contributed to Lingua::Translit package...

Хуучин Монгол бичгийн латин галигийн хүснэгт Lingua::Translit багцад орлоо...

Lingua::Translit багцийг хөгжүүлэгч Alex Linke-н туслалцаатайгаар Хуучин Монгол бичгийн латин галигийн хүснэгт Lingua::Translit багцийн 0.09 хувилбарт багтлаа.


Хуучин Монгол бичгийн латин галигийн хүснэгт үүсгэхэд тулгарсан асуудлууд, тэдгээрийг шийдвэрлэх нь:

1. Албан ёсны стандартыг хайгаад олоогүй болохоор:

- монголч эрдэмтэн N.Poppe-гийн хүснэгт (page25 Грамматика Письменно-Монгольского Языка, Академии Наук СССР, Ленинград,1937)
- М.Эрдэнэчимэг эгчийн Report-170 (UNU/IIST, Macao, 1999)
- википедиа дээрх хүснэгт болон T.Pederson-ы хүснэгт (Eesti Keele Instituut, Tallinn, 2006)
- LinguaMongolia.co.uk дээрх Emyr.P-н ажлуудын дотроос Д.Нацагдоржийн шүлгүүд, "Монголын Нууц Товчоо"-ны хятад болон монгол галигууд (2005-2006)
- mongolxel.webz.cz дээрх Б.Сумъяабаатар гуайн "Монголын нууц товчоон"-ны хятад болон монгол галигууд (ШУА, Улаанбаатар, 1990)
- mongolxel.webz.cz дээрх Lajos Ligeti-н "Монголын нууц товчоон"-ны монгол галиг (Akadémiai Kiadó, Budapest, 1971)
- Altaica.narod.ru дээрх E.Haenisch-н "Юан Улсын түүх"-н латин галиг (Abhandlungen der deutschen Akademie der Wissenschaften, Berlin, 1950)

зэргийг судалгааны материал болгон харицуулан судалж, common_classical_mon.xml дүрмийн файлыг үүсгэлээ.



2. Судалгааны ажилд ашиглах бэлэн галигласан текстийн ховор байдал...
Интернетээр хайж олдсон, дээр дурдсан электрон текстүүдийг common_classical_mon.xml дүрмийн файлыг шалгахад хэрэглэсэн. Судалгааны материалын хомсдмол байдлаас үүдэн манж, шивээ, тод, али гали үсгүүдийн латин галиг энэ файлд багтаагүй байгаа. Цаашид электрон бус, цаасан дээр хэвлэгдсэн материалуудыг ашиглан 1-рт илүү өргөн хэмжээний корпусаар дүрмийн файлыг шалгах, 2-рт дээрх үсгүүдийн латин галигийг цаашид нэмэх төлөвлөгөөтэй байна.

Ингээд Хуучин монгол бичгийн латин галигийн хүснэгтийг дараах байдалтай үүсгэлээ.

Эгшиг үсгүүд:

№	Үсгийн нэр		Галиг		Unicode (Basic Set)
	Криллээр	Report170	char	char code	char	char code
1	Эгшиг үсэг А	Mongolian letter A	a	U+0061	ᠠ	U+1820
2	Эгшиг үсэг Э	Mongolian letter E	e	U+0065	ᠡ	U+1821
3	Эгшиг үсэг И	Mongolian letter I	i	U+0069	ᠢ	U+1822
4	Эгшиг үсэг О	Mongolian letter O	o	U+006F	ᠣ	U+1823
5	Эгшиг үсэг У	Mongolian letter U	u	U+0075	ᠤ	U+1824
6	Эгшиг үсэг Ө	Mongolian letter OE	ö	U+00F6	ᠥ	U+1825
7	Эгшиг үсэг Ү	Mongolian letter UE	ü	U+00FC	ᠦ	U+1826
8	Эгшиг үсэг Е	Mongolian letter EE	ē	U+0113	ᠧ	U+1827

Гийгүүлэгч үсгүүд:

	Үсгийн нэр		Галиг		Unicode (Basic Set)
	Криллээр	Report170	char	char code	char	char code
1	Гийгүүлэгч үсэг Н	Mongolian letter NA	n	U+006E	ᠨ	U+1828
2	Гийгүүлэгч үсэг НГ	Mongolian letter ANG	ng	(U+006E)(U+0067)	ᠩ	U+1829
3	Гийгүүлэгч үсэг Б	Mongolian letter BA	b	U+0062	ᠪ	U+182A
4	Гийгүүлэгч үсэг П	Mongolian letter PA	p	U+0070	ᠫ	U+182B
5	Гийгүүлэгч үсэг Х (эр үгийн)	Mongolian letter QA	q	U+0071	ᠬ	U+182C
	Гийгүүлэгч үсэг Х (эм үгийн)	Mongolian letter QA	k	U+006B	ᠬ	U+182C
6	Гийгүүлэгч үсэг Г (эр үгийн)	Mongolian letter GA	ɣ	U+0263	ᠭ	U+182D
	Гийгүүлэгч үсэг Г (эм үгийн)	Mongolian letter GA	g	U+0067	ᠭ	U+182D
7	Гийгүүлэгч үсэг М	Mongolian letter MA	m	U+006D	ᠮ	U+182E
8	Гийгүүлэгч үсэг Л	Mongolian letter LA	l	U+006C	ᠯ	U+182F
9	Гийгүүлэгч үсэг С	Mongolian letter SA	s	U+0073	ᠰ	U+1830
10	Гийгүүлэгч үсэг Ш	Mongolian letter SHA	š	U+0161	ᠱ	U+1831
11	Гийгүүлэгч үсэг Т	Mongolian letter TA	t	U+0074	ᠲ	U+1832
12	Гийгүүлэгч үсэг Д	Mongolian letter DA	d	U+0064	ᠳ	U+1833
13	Гийгүүлэгч үсэг Ц, Ч	Mongolian letter CHA	č	U+010D	ᠴ	U+1834
14	Гийгүүлэгч үсэг Ж, З	Mongolian letter JA	j	U+006A	ᠵ	U+1835
15	Гийгүүлэгч үсэг Й, Я	Mongolian letter YA	y	U+0079	ᠶ	U+1836
16	Гийгүүлэгч үсэг Р	Mongolian letter RA	r	U+0072	ᠷ	U+1837
17	Гийгүүлэгч үсэг В	Mongolian letter WA	w,v	U+0077, U+0076	ᠸ	U+1838
18	Гийгүүлэгч үсэг Ф	Mongolian letter FA	f	U+0066	ᠹ	U+1839
19	Гийгүүлэгч үсэг К	Mongolian letter KA	ḳ	U+1E33	ᠺ	U+183A
20	Гийгүүлэгч үсэг К	Mongolian letter KHA	ǩ	U+01E9	ᠻ	U+183B
21	Гийгүүлэгч үсэг Ц	Mongolian letter TSA	c	U+0063	ᠼ	U+183C
22	Гийгүүлэгч үсэг З	Mongolian letter ZA	z	U+007A	ᠽ	U+183D
23	Гийгүүлэгч үсэг Х	Mongolian letter HAA	h	U+0068	ᠾ	U+183E
24	Гийгүүлэгч үсэг Ж	Mongolian letter ZRA	ž	U+017E	ᠿ	U+183F
25	Гийгүүлэгч үсэг ЛХ	Mongolian letter LHA	lh	(U+006C)(U+0068)	ᡀ	U+1840
26	Гийгүүлэгч үсэг	Mongolian letter ZHI	zh	(U+007A)(U+0068)	ᡁ	U+1841
27	Гийгүүлэгч үсэг	Mongolian letter CHI	ch	(U+0063)(U+0068)	ᡂ	U+1842

Туслах тэмдэгтүүд:

№	Тэмдэгтийн нэр		Галиг		Unicode (Basic Set)
	Криллээр	Report170	char	char code	char	char code
1	Бирга	Mongolian Birga	§	U+00A7	᠀	U+1800
2	Тодорхойлох гурван цэг	Mongolian Ellipsis	…	U+2026	᠁	U+1801
3	Таслал	Mongolian Comma	,	U+002C	᠂	U+1802
4	Цэг	Mongolian Full Stop	.	U+002E	᠃	U+1803
5	Тодорхойлох хоёр цэг	Mongolian Colon	:	U+003A	᠄	U+1804
6	Бүлгийн төгсгөл	Mongolian Four Dots	¶	U+00B6	᠅	U+1805
7	Эгшиг тусгаарлагч	Mongolian Vowel Seperator	-	U+002D	᠎	U+180E

Цифрүүд:

№	Цифрийн нэр		Галиг		Unicode (Basic Set)
	Криллээр	Report170	char	char code	char	char code
1	тэг	Mongolian Digit Zero	0	U+0030	᠐	U+1810
2	нэг	Mongolian Digit One	1	U+0031	᠑	U+1811
3	хоёр	Mongolian Digit Two	2	U+0032	᠒	U+1812
4	гурав	Mongolian Digit Three	3	U+0033	᠓	U+1813
5	дөрөв	Mongolian Digit Four	4	U+0034	᠔	U+1814
6	тав	Mongolian Digit Five	5	U+0035	᠕	U+1815
7	зургаа	Mongolian Digit Six	6	U+0036	᠖	U+1816
8	долоо	Mongolian Digit Seven	7	U+0037	᠗	U+1817
9	найм	Mongolian Digit Eight	8	U+0038	᠘	U+1818
10	ес	Mongolian Digit Nine	9	U+0039	᠙	U+1819

Lingua::Translit багцын өөрийгөө тестлэх тест файлд оруулсан хуучин монгол текстүүд:

1. Д.Нацагдоржийн "Миний нутаг", http://www.linguamongolia.co.uk/ дээрх галигаар.

Үндсэн тэмдэгтийн олонлог:
"ᠬᠡᠨᠲᠡᠢ ᠂ ᠬᠠᠩᠭᠠᠢ ᠂ ᠰᠣᠶᠣᠨ᠎ᠤ ᠥᠨᠳᠦᠷ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠨᠢᠷᠤᠭᠤᠨ᠎ᠤᠳ " .
"ᠬᠣᠶᠢᠲᠤ ᠵᠦᠭ᠎ᠦᠨ ᠴᠢᠮᠡᠭ ᠪᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠣᠢ ᠬᠥᠪᠴᠢ᠎ᠶᠢᠨ ᠠᠭᠤᠯᠠᠨ᠎ᠤᠳ " .
"ᠮᠡᠨᠡᠨ ᠂ ᠱᠠᠷᠭ᠎ᠠ ᠂ ᠨᠣᠮᠢᠨ᠎ᠤ ᠥᠷᠭᠡᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠭᠣᠪᠢ᠎ᠤᠳ " .
"ᠡᠮᠦᠨ᠎ᠡ ᠵᠦᠭ᠎ᠦᠨ ᠮᠠᠩᠯᠠᠢ ᠪᠣᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠡᠯᠡᠰᠦᠨ ᠮᠠᠩᠬᠠᠨ ᠳᠠᠯᠠᠢ᠎ᠤᠳ " .
"ᠡᠨᠡ ᠪᠣᠯ ᠮᠢᠨᠤ ᠲᠥᠷᠦᠭᠰᠡᠨ ᠨᠤᠲᠤᠭ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ᠎ᠤᠨ ᠰᠠᠶᠢᠬᠠᠨ ᠣᠷᠣᠨ ᠃";

Латин галиг: "kentei , qangɣai , soyon-u öndür sayiqan niruɣun-ud " .
"qoyitu jüg-ün čimeg boluɣsan oi köbči-yin aɣulan-ud " .
"menen , šarɣ-a , nomin-u örgen yeke ɣobi-ud " .
"emün-e jüg-ün manglai boluɣsan elesün mangqan dalai-ud " .
"ene bol minu törügsen nutuɣ mongɣol-un sayiqan oron .";


2. "Монголын Нууц Товчоо"-ны хэсгээс, Б.Сумъяабаатар гуайн галигаар.

Үндсэн тэмдэгтийн олонлог:
"ᠬᠠᠷᠴᠤ᠎ᠶᠢᠨ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠪᠣᠷᠵᠢᠭᠢᠳᠠᠢ᠎ᠮᠡᠷᠭᠡᠨ᠂ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯᠵᠢᠨ᠎ᠭᠣᠣ᠎ᠠ ᠭᠡᠷᠭᠡᠢᠲᠦ ᠠᠵᠤᠭᠤ᠃ ᠪᠣᠷᠵᠢᠭᠢᠳᠠᠢ᠎ᠮᠡᠷᠭᠡᠨ᠎ᠤ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠲᠣᠷᠣᠭᠣᠯᠵᠢᠨ᠎ᠪᠠᠶᠠᠨ᠂ ᠪᠣᠷᠣᠭᠴᠢᠨ᠎ᠭᠣᠣ᠎ᠠ ᠭᠡᠷᠭᠡᠢᠲᠦ᠂ ᠪᠣᠷᠣᠯᠳᠠᠢ ᠰᠤᠶᠠᠯᠪᠢ ᠵᠠᠯᠠᠭᠤᠲᠤ᠂ ᠳᠠᠶᠢᠷ ᠪᠣᠷᠣ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠬᠦᠯᠦᠭᠦᠳ ᠠᠭᠲᠠᠰᠲᠤ ᠪᠦᠯᠡᠭᠡ᠃ ᠲᠣᠷᠣᠭᠣᠯᠵᠢᠨ᠎ᠤ ᠬᠥᠪᠡᠭᠦᠨ ᠳᠤᠸᠠ᠎ᠰᠣᠬᠣᠷ ᠳᠣᠪᠤᠨ᠎ᠮᠡᠷᠭᠡᠨ ᠬᠣᠶᠠᠷ ᠪᠦᠯᠡᠭᠡ᠃";

Латин галиг:
"qarču-yin köbegün borjiɣidai-mergen, mongɣoljin-ɣoo-a gergeitü ajuɣu. borjiɣidai-mergen-u köbegün toroɣoljin-bayan, boroɣčin-ɣoo-a gergeitü, boroldai suyalbi jalaɣutu, dayir boro qoyar külügüd aɣtastu bülege. toroɣoljin-u köbegün duva-soqor dobun-mergen qoyar bülege.";


PS: xml дүрмийн файлыг хөрвүүлэхэд нэг асуудал гарсан нь MVS(Mongolian Vowel Selector), U+180E тэмдэгтийг XML::Simple ба XML::SAX::PurePerl багцууд танихгүй байсан юм. Багцийг хөгжүүлэгчид мэдэгдсэн бөгөөд удахгүй засагдах байх.

Open Beer Party - 4 сар

Уламжлал ёсоор энэ сарын Open Beer Party маань 2008 оны 4-р сарын 16-ны өдөр 19 цагаас "Их Монгол" уушийн газар болох нь...


Монголд байгаа залуусаа,
Энэ өдөр та бүхэн өргөнөөр оролцож андын хүрээгээ тэлж, хуучин холбоогоо бататгаж, нээлттэй эхийн програм хангамжийг монголдоо хэрхэн хөгжүүлэх талаар санал бодлоо солилцоорой.


Энэ жилийн Linux Install Fest - 2008-н сураг бас сонсогдоод байна шүү...

Linux Install Fest - 2 жилийн ойд

Анхны Linux Install Fest арга хэмжээ 2006 оны 4 сарын 7-нд болж байлаа гэж...

Анх MUUG, OpenMN-ий санаачлагаар Монголд анх удаа Linux Install Fest арга хэмжээг 2006 оны 4 сарын 7 өдөр, МТҮП-д зохион явуулж байлаа. Хурлын танхимд илтгэлүүд, гадаах зааланд линукс тархацуудыг суулгасан машинуудыг үзүүлж, мөн өөрийн PC-г авчирсан хүмүүст линукс суулгаж өгч байлаа...

MUUG, OpenMN, Micom, Mobinet, NetSoft, NewcomSystems зэрэг байгууллагуудын хандив, оролцоогоор бүтсэн. Компаниуд өөрийн сурталчилгаа, логог наасан Ubuntu CD тараасныг та бүхэн бас санаж байгаа байхаа...

Бужигнаж байгаад дурсгалын зураг авхуулахаа ч таг мартсан байсан.
http://www.installfest.mn/ хаяг дээр хөөрхөн танилцуулга байсан юмсан, одоо бодвол домэйны хугацаа нь дууссан бололтой. Хэрэв санамсаргүй авсан зураг байвал бидэнд илгээгээрэй...


Эргэн дурсахад...

------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Монголд анх удаа OpenMN, MUUG хамтран Нээлттэй эх сонирхогчдын хувьд маш чухалд тооцогддог Linux Install Fest хэмээх арга хэмжээг 4 сарын 7-нд Мэдээллийн Технологийн Үндэсний Парк дээр зохиох гэж байна.



Монголд анх удаа Linux Install Fest хэмээх арга хэмжээг зохион байгуулах гэж байна. Өндөр хөгжилтэй орнуудад ийм арга хэмжээ олон жилийн өмнөөс зохиогдож эхэлсэн бөгөөд тус арга хэмжээний үеэр Нээлттэй эхийн (OpenSource) гол төлөөлөл болох Линукс үйлдлийн системийг сонирхогчид харилцан туршлага солилцож, илүү чадвартай хүмүүс нь анхлан суралцагчиддаа тусламж үзүүлдэг байна. Мөн хамгийн сонирхолтой нь та өөрийн компьютероо авч ирэн Линукс суулгуулах ч боломжтой байдаг ажээ.

Бидний амьдарч буй мэдээллийн эрин зуунд хөгжингүй, хөгжиж буй болон буурай орнууд нээлттэй эх буюу open source-г өөрсдийн мэдээллийн технологийн хөгжлийн гол түлхүүр болгон ашиглаж байна. Мөн НҮБ нь нээлттэй эхийг хөгжиж буй болон буурай улс орнуудад илүү түлхүү нэвтрүүлэх нь өндөр ач холбогдолтой болохыг судалж, зарлалаа.

Нээлттэй эх нь тухайн програм хангамжийн хөгжлийг ил тод, хараат бус, нийтийн ашиг сонирхолыг агуулсан, найдвартай, тогтвортой, чанартай байх боломжийг хангадаг. Линукс (linux) нь нээлттэй эхийн хамгийн том төлөөлөгчдийн нэг бөгөөд бүхий л салбарт хамгийн өргөн тархсан нээлттэй эхийн үйлдлийн систем юм. Линуксыг анх 1991 онд Финляндын оюутан Линус гэх залуу өөрийн хэрэгцээнд нийцсэн үйлдлийн системийг хөгжүүлэх зорилгоор үүсгэжээ. Түүнээс хойш 15 жилийн хугацаанд генийн шинжилгээ, робот үйлдвэрлэл, ахуйн цахилгаан бараа гэх мэт түүнийг огт ашиглаагүй салбар гэж үгүй болжээ. Linux Install Fest гэх энэхүү арга хэмжээ нь анх линукс үүссэн цагаас хойш олон улсын хэмжээнд зохиогдож байгаа бөгөөд гол зорилго нь линукс үйлдлийн систем хэрэглэгчдийн туршлагыг солилцуулах, анхан суралцаж байгаа болон туршлага нимгэн нэгдээ туршлагатай хэрэглэгчид суулгах болон тохируулахад туслахад оршино.

Монголын мэдээллийн технологийн болон бусад бүхий л салбарт хаалттай системүүд илүү ихээр нэвтэрч үүнийгээ дагаад Microsoft гэх мэт гадаадын компаниудын нөлөө ихэсч байна. Үүний эсрэгээр Монгол Улсад нээлттэй эхийг таниулах, сурталчлах, хэрэглээнд нэвтрүүлэх зорилгоор Сүхбаатарын Дөлмандахын санаачлагаар OpenMN буюу “НээлттэйМН” ТББ, MUUG буюу “Ганц Мэдээлэл ба Тооцоолох Холбоо” ТББ хамтран монголын анхны Linux Install Fest-г Мэдээллийн Технологийн Үндэсний Парк, “НэтСофт”ХХК, “МобиНэт”ХХК, “Миком”ХХК, "Ди Эйч Технологи" ХХК-нуудын дэмжлэгтэйгээр 2006 оны 4-р сарын 7-ны өдөр Мэдээллийн Технологийн Үндэсний Паркад зохион байгуулах гэж байна.

Хөтөлбөр:

Хурлын танхимд:

11:00 – Нээлтийн ажиллагаа
11:10 – Нээлттэй эх гэж юу вэ илтгэл
11:30 – Юникс гэж юу вэ, түүний түүх, өнөөгийн байдал илтгэл
12:00 - Нээлттэй эхийн хөгжлийн загвар илтгэл
12:20 – USI компаний боловсруулсан нээлттэй эхийн бүтээгдэхүүний танилцуулга
12:40 - Завсарлага
13:00 – Линукс гэж юу вэ, түүх, өнөөгийн байдал илтгэл
13:20 – Линукс системүүд Windows-г бүрэн орлож чадна илтгэл
13:40 – Юникс файлын системийн үндэс илтгэл
14:00 – Монголын нээлттэй эхийн байдал, асуудлууд
14:20 – Revolution OS кино монгол хэлээр (1 цаг 25 минут)
19:00 - Хаалтын ажиллагаа

Үзэсгэлэнгийн танхимд:

- Нээлттэй эхийн үйлдлийн системүүдийн үзүүлэн
- Суулгах, зөвлөгөө өгөх
- Ubuntu линукс тархацын дискийг тараах

Мэдээж "Linux Install Fest"-ийн сонгодог утгаар та өөрийнхөө компьютерийг 4 сарын 7-ны өдөр Мэдээллийн Технологийн Үндэсний Парк дээр авч ирээд Линукс суулгуулж болно.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Asterisk with Diva 4-BRI ISDN Card

Asterisk-г Diva 4-BRI ISDN карттай хэрхэн ажиллуулах вэ?

Opensource software PBX-үүдийн дотроос хамгийн өргөн хэрэглэгдэх болсон нь Asterisk болвуу. Asterisk-г суулгах, тохируулах талаар зөндөө сайхан гарын авлагууд байгаа болохоор тэр талаар нуршилгүй, Diva 4-BRI ISDN Card-г Asterisk-тай хэрхэн ажиллуулах талаар товчхон зааврыг өгье.

1. AsteriskNow-н талаар товчхон
2. Asterisk-г суулгах
3. Diva 4-BRI ISDN Card
4. Chan_capi module
5. Asterisk Dialing Plan

1. AsteriskNow-ын талаар товчхон

AsteriskNow нь Asterisk-г GUI-н хамт, тусгайлан үүсгэсэн кернелтэй бэлэн CD болгосон хувилбар юм. Линукс суулгаж байгаатай адилаар partition-уудаа үүсгэхээс бусад нь автоматаар сууна. mISDN зэрэг модулиудыг GUI-гээс удирдаж болох болсон, мөн командын мөрнөөс ажиллаж чадахгүй хүмүүст ойр зуурын system administration хийх боломжтой зэргээс өөрөөр Asterisk-г татаж аваад суулгаснаас ялгаагүй санагдсан.

AsteriskNow-д ямар ч package manager байхгүй, мөн developer library-нууд ихэнх нь байхгүй болохоор нэмэж package/module суулгахад асуудалтай. Бодвол AsteriskNow-г сайжруулж байгаад бүтээгдэхүүн болгон борлуулах бодолтой байгаа бололтой.

Уг нь бэлэн юм ашиглачихвал амар байсан боловч Diva 4-BRI Card-ны driver-ууд AsteriskNow-д суугаагүй ирсэн тул driver-г тусад нь суулгах хэрэгтэй боллоо. Diva 4-BRI driver-г суулгахад kernel source file-ууд хэрэгтэй болсон, мөн дээр нь AsteriskNow-д ямар ч package manager байхгүй зэргээс Asterisk-г аль нэг линукс тархац дээр татаж авч суулгахаар шийдлээ.

2. Asterisk-г суулгах

Asterisk-г линуксийн нилээд олон тархац дээр хэрхэн суулгах талаар хангалттай сайн гарын авлагууд олсны ачаар цаг алдалгүй, амархан суулгаж чадлаа. Хагас өдрийн ажил болж байна.

http://www.asteriskguru.com/tutorials/ AsteriskGURU дээрээс нилээд сайн гарын авлага олсон.

Asterisk-г суулгахдаа:

- libpri (1.2.7)
- zaptel (1.4.9.2)
- asterisk (1.4.19)
- asterisk-gui (you need CVS)

гэсэн дарааллаар суулгах хэрэгтэй(хаалтан дотор хамгийн сүүлийн хувилбаруудыг харуулав). Package-уудаа Digium-н FTP site-с татаж аваарай.

Бүх зүйл зөв хийгдсэн бол http://IPAddress:8088/asterisk/static/config/setup/install.html хаягаар өөрийн Asterisk серверийг веб интерфэйсээр тохируулах боломжтой болсон байх ёстой. Мөн зөв суулгасан эсэхээ шалгахдаа, тушаалын мөрнөөс дараах тушаалыг өгөөрэй:

# /usr/sbin/asterisk –vvvgc

За ингээд ямар ч алдаа гараагүй бол(хэрэв алдаа байгаа бол улаан фонтоор мэдээлэл гарч ирнэ, эсвэл системийн log-д бичигдэх болно), танд баяр хүргэе. Таны анхны Asterisk сервер ажиллаж эхэллээ...

Одоо та дотоод сүлжээндээ VoIP утасны аппарат залгаад, эсвэл PC дээрээсээ softphone ашиглан байгууллага дотроо, хоорондоо ярих боломжтой боллоо...

3. Diva 4-BRI ISDN Card

Яагаад энэ картыг сонгосон бэ гэвэл ямар ч шалтгаан байхгүй. Манай компанийн нэгэн ахлах хэзээ ч юм худалдаж аваад таг мартсан хэрэг. Тэгээд нэгэнт байгаа картаа ашиглах болсон хэрэг...

Линукс систем дээр Diva картыг ашиглахын тулд Diva4Linux багцийг суулгах хэрэгтэй. Бэлэн *.rpm, *.deb багцуудыг хэрэглэж болно. Энд эхээс хэрхэн үүсгэхийг тайлбарлая. (Мөн Dialogic-н Quick Installation Guide-г үзнэ үү.)

Шаардлагатай эх багцийг Dialogic-н зохих веб хуудаснаас татаж аваарай. Хамгийн сүүлийн хувилбар нь DivaServer4Linux_installer_8.3-107-83.bin гэсэн файл байгаа.

# chmod 744 DivaServer4Linux_installer_8.3-107-83.bin
# ./DivaServer4Linux_installer_8.3-107-83.bin

Diva серверийг эхээс үүсгэхэд kernel source хэрэгтэй болох тул өөрийн кернелийн хувилбарт тохирсон эх багцийг урьдаас суулгаж бэлдээрэй. Хэрэв kernel source чинь default байрлалаасаа өөр газар суусан бол түүнийг /usr/src/linux директорруу дараах байдлаар холбоорой:

# ln -s /usr/src/kernels/2.6.18-xxx /usr/src/linux

Дээрх хоёртын файлыг ажиллуулсны дараа шаардлагатай эх файлууд /usr/lib/eicon/divas директор дотор бэлэн болно. Одоо эхээс үүсгэх/build хийх хэрэгтэй.

# cd /usr/lib/eicon/divas/src; ./Build

За ингээд бүх зүйл ном ёсоороо болбол, таныг одоо Diva серверийнхээ тохируулгыг хийхийг сануулна. Тохируулгыг тушаалын мөрнөөс

# /usr/lib/eicon/divas/Config

тушаалыг өгөн, эсвэл веб интерфэйсээр дамжуулан хийж болно. Веб интерфэйсийг ашиглахын тулд:

1-рт xinetd суусан, мөн ажиллаж байх хэрэгтэй.
2-рт /usr/lib/eicon/divas/httpd/login/login файлын эхний мөрөнд веб интерфэйсийн нууц өгийг оруулсан байх хэрэгтэй.

Дээрх хоёр нөхцөл бүрдсэн бол http://IPAdress:10005/ хаягаар Diva серверээ тохируулах боломжтой болно.

Diva серверийг тохируулахад анхаарах тохируулгууд:

- Interface mode (TE/NT) -> Terminal Equipment (TE) mode (default)
- D-channel protocol-г тухайн улсынхаа стандартад тохируулах. Японы хувьд "JAPAN - Japan, National (INS-64)"-г сонгоно.
- NT-2 (Direct Dial In, Direct Inward Dialing) mode -> No

Бусад тохируулгуудыг default утгаар нь авахад буруудахгүй...
Тохиргоог хийсний дараа серверээ ажиллуулж, зогсоож нэг үзээрэй.

# /usr/lib/eicon/divas/Start
# /usr/lib/eicon/divas/Stop

Diva BRI карт чинь ажиллаж байгаа эсэхийг гадагшаа дуудлага хийж, мөн дуудлага хүлээн авч шалгах боломжтой.

Гадагшаа дуудлага хийхдээ:

Японы гар утасруу:
$ /usr/lib/eicon/divas/acopy2 -s1 -num -n09012345678

NTT-н гарц(010)-р гадагшаа дуудлага хийхдээ:
$ /usr/lib/eicon/divas/acopy2 -s1 -num -n01097611300000
Note: -n болон дугаараа залгуулж бичих ёстойг анхаарна уу.

Гаднаас дуудлага хүлээн авахдаа: 2 терминалийн нэгийг сервер, нөгөөг харилцагч/client маягаар ашиглана. Сервер болох терминал дээр:

# /usr/lib/eicon/divas/acopy2 –serve

тушаалыг өгөн сервер төлөвт ажиллуулна. Гаднаас ирэх дуудлагууд энэ цонхонд харагдах болно. Харилцагч болох терминал дээр:

# /usr/lib/eicon/divas/acopy2 –num –n

гэсэн тушаалыг өгөн өөрийн дугаарлуу дуудлага хийнэ. Хийсэн дуудлага чинь сервер талын цонхон дээр гарч ирэх ёстойг анхаараарай. Хэрэв дуудлага хийх боломжгүй бол алдааны мэдээллийг сайтар унших хэрэгтэй.

4. Chan_capi module

Asterisk суучихсан, ISDN картныхаа driver-уудыг таниулчихлаа, одоо дахин нэг нэмэлт модуль суулгах хэрэгтэй. Asterisk ямар нэг дундын модульгүйгээр ISDN карттай одоохондоо шууд ажиллах боломжгүй байгаа юм. Энэ дундын модуль BRI картан дээр ирсэн дуудлагыг Asterisk-д дамжуулах, Asterisk-г утасны channel/сувагтай ажиллах боломжийг олгоно.

Ямар картанд ямар модуль тохирох талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг AsteriskGURU-гийн энэ хуудаснаас үзээрэй. Diva 4-BRI картын хувьд Chan_capi module-г суулгах хэрэгтэй. CAPI 2.0-н талаар дэлгэрэнгүйг Asterisk CAPI Channel хуудаснаас олж үзээрэй.

Chan_capi-г суулгахад isdn4k-utils-devel багц хэрэгтэй болох тул түүнийг эхлээд суулгасан байх шаардлагатай. (энэ багцаас capi20.h файлыг хэрэглэх юм). *.rpm, эсвэл *.deb багцаар суулгаж болно, эсвэл yum ашиглан дараах байдлаар суулгаж болно.

# yum install isdn4k-utils-devel

chan_capi-г дараах байдлаар суулгана:

$ wget ftp://ftp.chan-capi.org/chan-capi/chan_capi-1.0.2.tar.gz
$ tar -zxvf chan_capi-1.0.2.tar.gz
$ cd chan_capi-1.0.2
# make
# make install
# make install_config

Суулгах үйл явц харьцангуй хялбар тул асуудалгүйгээр сууна. (Asterisk-г эхлээд суулгасан байх ёстойг анхаарна уу) Харин тохируулах үйл явцад нилээд анхаарлаа хандуулаарай...

chan_capi-гийн хэрэглэдэг ганц тохиргооны файл бол capi.conf юм. (Зарим нэг гарын авлага дээр modules.conf дотор тохиргоо хийх хэрэгтэй гэж бичсэн байгаа түүнийг анхаарах хэрэггүй!)

Энэ файл chan_capi-г суулгах явцад автоматаар Asterisk-н тохиргооны файлуудын хамт /etc/asterisk директор дотор суух болно. capi.conf -н талаар гарын авлага харьцангуй хомс тул бүгдийг эхлээд default-р аваад, ганц нэгээр туршиж үзэх байдлаар тохируулсан тул тохиргооны талаар нарийн тайлбар өгч чадахгүй нь... capi.conf файл доторх коментууд нилээд мэдээлэл өгч чадна.

Default-р capi.conf ганцхан [general] гэсэн section/хэсэгтэйгээр, дараах байдалтай ирнэ.

[general]
nationalprefix = 0
internationalprefix = 00
rxgain = 0.8
txgain = 0.8

Үүн дээр хэрэв Европ/Америкт байгаа бол:

alaw=yes;

Хэрэв Японд байгаа бол:

ulaw=yes;

гэсэн мөрийг нэмэж бичих хэрэгтэй. Хэрэв энэ мөрийг нэмэж өгөхгүй бол, яриа дундуур цангинах, мөн яриа тасалдах, ойлгомжгүй байх, хол сонсогдох зэрэг ярианы чанартай холбоотой асуудлууд тулгарч болзошгүй.

Үүний дараа ISDN картныхаа утасны шугам залгаатай порт болгоны тоогоор section/хэсэг нэмэж бичих хэрэгтэй. Бидний хувьд NTT-с 2 line/шугам түрээслэн авсан тул 4 section нэмэж бичих хэрэгтэй болсон. Үүнийг товчхон тайлбарлавал, BRI шугамын хувьд:

1 line/шугам = 2B channel/суваг + 1D channel/суваг

үүнд:
B суваг = дуу, өгөгдөл дамжуулах хэрэглэгчийн суваг
D суваг = контрол сигнал дамжуулах суваг

Ингэхээр бидний тохиолдолд (2B channel x 2 = 4 subcriber channel) болж байна.
За ингээд capi.conf дотор дараах хэсгийг 4 удаа давтан бичиж өгнө.

[4BRI-1]
isdnmode = msn
incomingmsn = *
controller = 1
group = 1
softdtmf = on
relaxdtmf = on
faxdetect = off
accountcode =
context = capi-in
echocancelold = yes
devices = 2

жишээ capi.conf файлыг эндээс үзнэ үү.

За ингээд бүх юм болчихлоо гэвэл арай үгүй :). Dialing Plan зохиохгүй бол яриа хийж хараахан чадахгүй...

5. Dialing Plan

Asterisk-н dialing plan-ууд extensions.conf файл дотор байрлана. План зохиоход хялбар байх үүднээс extensions.conf дотор хангалттай жишээнүүд байгаа. Планууд бүгд тодорхой section/хэсэгт байрлах тул [default] хэсэгт include хийхээс нааш идэвхжихгүй.

Дэлгэрэнгүй зааврыг Asterisk DialPlan Planning хуудаснаас үзнэ үү.

Жишээ dialing plan дараах байдалтай байна:

[default]
exten = s,1,Ringing
exten = s,2,Wait(2)
include = voicemenu-welcome
include = emergency
include = domestic
include = tollfree
include = international
exten = 1500,1,VoiceMailMain
exten = 1600,1,Goto(voicemenu-custom-1|s|1)
exten = 2000,1,Goto(voicemenu-custom-2|s|1)

[voicemenu-welcome]
exten = s,n,Answer
exten = s,n,Wait(1)
exten = s,n,Background(/var/lib/asterisk/sounds/record/welcome)
exten = s,n,Wait(1)
exten = s,n,Goto(default|1000|1)
exten = 0,1,Goto(default|1000|1)

[emergency]
exten = _ZXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN}) ;for NTT and Emergency

[domestic]
exten = _0ZXXXXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN})
exten = _0ZXXXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN})
exten = _03ZXXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN})
exten = _ZXXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN})

[tollfree]
exten = _0120XXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN})
exten = _00ZXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN})
exten = _0053XXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN})
exten = _0066XXXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN})

[international]
exten = _0101NXXNXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN}) ; for USA,Russia 1+3+7=11
exten = _010ZXXZXXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN}) ; for Mongolia 3+2+6=11
exten = _010ZXXZXXXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN}) ; for Tanzania 3+3+6=12
exten = _010ZXZXXZXXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN}) ; China mobile 2+3+8=13
exten = _010ZXZXZXXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN}) ; for China landline 2+2+8=12
exten = _010ZXZXXXXXXXXX,1,Dial(CAPI/g1/${EXTEN}) ; for UK mobile, Turkey mobile 2+3+7=12

red => custom extension number(can be any digit).
1000 -> reception
1500 -> voice message
1600,2000 -> test voice menu.

blue => voice file for welcome voicemenu.

Links

Asterisk homepage - http://www.asterisk.org/
AsteriskNow homepage - http://www.asterisknow.org/
AsteriskGURU - http://www.asteriskguru.com/tutorials/
Digium homepage – http://www.digium.com/
Digium FTP site - http://ftp.digium.com/pub/
Dialogic - http://www.dialogic.com/
Dialogic, Quick Installation Guide - http://www.dialogic.com/pubs/22725202.html
CAPI channel - http://voip-info.tr3ss.com/wiki/view/Asterisk+CAPI+channels-2.html
Asterisk DialPlan Planning- http://voip-info.tr3ss.com/wiki/view/Asterisk+Dialplan+Planning.html

How to get CPAN account? How to contribute to CPAN library?

CPAN дээр яаж данс нээлгэх вэ? Эсвэл өөрийн бичсэн багцийг яаж CPAN-д оруулах вэ?

... гэсэн асуултуудтай тулгарч явсан хүмүүс байвал наашаа суугаарай.

CPAN дээр байрлах бүх perl module-ууд PAUSE буюу Perl Authors Upload Server дээр байрлана. Тэгэхээр өөрийн бичсэн модулийг CPAN-д нийлүүлнэ гэдэг нь угтаа энэ сервер дээр данстай болж өөрийн модулийг upload хийнэ гэсэн үг юм.

Хүсэлт гаргаснаас хойш 3 долоо хоногийн дотор танд нууц үгийг чинь илгээх болно гэж бичсэн байсан боловч миний хувьд долоо хоногийн дараа нууц үгээ хүлээн авсан. :).


To request PAUSE(Perl Authors Upload Server) account:
please visit Request PAUSE Account

About PAUSE:
please visit PAUSE Docs

Transliteration for Traditional Mongolian Script

Хуучин Монгол үсгийн Латин галиг

Хуучин монгол бичгийг латин үсгээр хэрхэн галигладаг юм бол... Хааяа нэг хэл шинжлэлийн судалгааны ажил харж байхад хуучин монгол эхтэй нь латин галигийг нь хадсан харагддаг. Жаахан хайгаад үзсэн, нилээд олон хувилбар байна. Жаахан цэгцтэй, мөн сүүлийн үеийнхээс нь түүвэрлэвэл:

• Eesti Keele Instituut (Institute of the Estonian Language) - http://transliteration.eki.ee дээр, Thomas T. Pedersen гэж хүний ажил байна.
  
  http://transliteration.eki.ee/pdf/Mongolian.pdf
  
  LinguaMongolia-гийн Emyr R. E. Pugh үүнээс санаа авч судалгааны ажилдаа хэрэглэсэн бололтой. Дээрх галигтай ялгаатай зүйл алга.
  
  http://www.linguamongolia.co.uk/The%20Mongolian%20Script.pdf
  
  
  
• Wikipedia - http://en.wikipedia.org/wiki/Mongolian_script
  
  

• М.Эрдэнэчимэг эгчийн UNU/IIST, Technical Report-170 дээрх үсгүүдийн нэрээр авч болох талтай ч, үсгүүдээ "NA", "BA" гэхмэтчилэн амилсан хэлбэрээр нь нэрлэсэн болохоор галиг болгон хэрэглэхэд жаахан учир дутагдалтай юм.
  
  UNU/IIST - Technical report-170
  
  

• Мөн Японы Цүкүба Их Сургуулийн хэсэг эрдэмтдийн япон хэл дээр бичигдсэн "伝統的モンゴル語の電子化方式とテキスト検索への応用" буюу "A Bidirectional Transliteration Method for the Traditional and Modern Mongolian Scripts" нийтлэлийг төлбөртэй байсан тул олж үзэж чадсангүй...

Дээрх аргаар монгол бичгийн үсгүүдийг галиглавал:

Эгшиг Үсгүүд

№	Үсэг	Галиг	Unicode (Basic Set)
1	Эгшиг үсэг А	a	ᠠ
2	Эгшиг үсэг Э	e	ᠡ
3	Эгшиг үсэг И	i	ᠡ
4	Эгшиг үсэг О	o	ᠣ
5	Эгшиг үсэг У	u	ᠤ
6	Эгшиг үсэг Ө	ö	ᠥ
7	Эгшиг үсэг Ү	ü	ᠦ

Гийгүүлэгч үсгүүд

№	Үсэг	Галиг	Unicode (Basic Set)
1	Гийгүүлэгч үсэг Н	n	ᠨ
2	Гийгүүлэгч үсэг НГ	ng	ᠩ
3	Гийгүүлэгч үсэг Б	b	ᠪ
4	Гийгүүлэгч үсэг П	p	ᠫ
5	Гийгүүлэгч үсэг Г (эр үгийн)	ɣ	ᠭ
	Гийгүүлэгч үсэг Г (эм үгийн)	g	ᠭ
6	Гийгүүлэгч үсэг Х (эр үгийн)	q	ᠬ
	Гийгүүлэгч үсэг Х (эм үгийн)	k	ᠬ
7	Гийгүүлэгч үсэг М	m	ᠮ
8	Гийгүүлэгч үсэг Л	l	ᠯ
9	Гийгүүлэгч үсэг С	s	ᠰ
10	Гийгүүлэгч үсэг Ш	š	ᠱ
11	Гийгүүлэгч үсэг Т	t	ᠲ
12	Гийгүүлэгч үсэг Д	d	ᠳ
13	Гийгүүлэгч үсэг Ц, Ч	č	ᠴ
14	Гийгүүлэгч үсэг Ж, З	j	ᠵ
15	Гийгүүлэгч үсэг Й	y	ᠶ
16	Гийгүүлэгч үсэг Р	r	ᠷ
17	Гийгүүлэгч үсэг В	w,v	ᠸ

Ингээд дээрх галигаар Д.Нацагдоржийн "Миний нутаг" шүлгийг галигласныг толилуулбал:


kentei, qangγai, soyon-u öndür sayiqan niruγun-ud
qoitu jüg-ün čimeg boluγsan oi köbči-yin aγulan-ud
menen, šarγ-a, nomin-u örgen yeke γobi-ud
emün-e jüg-ün manglai boluγsan elesün mangqan dalai-ud

ene bol minu törügsen nutuγ, mongγol-un sayiqan oron


Дээрх жишээг http://www.linguamongolia.co.uk хуудаснаас авсан болно.

Lingua Mongolia

Монгол бичгээр Хөвсгөл гэдгийг яаж бичдэг билээ гээд хайж яваад энэ залуугийн веб хуудастай анх танилцаж билээ. Цомхон хэрнээ хэрэгтэй, крилл ба монгол бичгийн үнэгүй интернет толь ажиллуулдаг юм билээ. Мөн Монголын Нууц Товчоо, Үндсэн Хууль, Д.Нацагдоржийн шүлгүүд зэргийг крилл, хуучин монгол, мөн галигаар нь оруулсан байсныг хараад их баярлаж байлаа. Д.Нацагдоржийн "Миний нутаг"-н гар бичмэлийг хүртэл оруулсан байсан. Өнөөдөр, ийм нэгэн захидал иржээ. Электрон толь бичгээ борлуулж эхлээд байгаа юм байна.

Dear Baynaa,

We thought you might be interested to know that we have just released the Cyrillic version of our Mongolian-English Dictionary, which is available from www.linguamongolia.co.uk and www.hoh-hot.com. The dictionary is the first to offer equal support for both Cyrillic and Uighur-script Mongolian and has taken over four years to produce.

The dictionary includes the following features:

- Over 24,000 Cyrillic and Uighur-script headwords
- Thousands of usage examples
- Search using Cyrillic Mongolian
- Search using Uighur-script Mongolian
- Search using standard transliteration (Vladimirtsov-Poppe-Mostaert-Cleaves)
- Search for English words
- Wildcard searches
- Regular Expression searches
- Intelligent VirtualKeyboard for entering Mongolian
- Automatically scan all words from Cyrillic Mongolian webpages
- Automatically scan webpages written in transliterated Mongolian
- Automatically scan webpages written in Uighur-script Mongolian

The dictionary can scan webpages written in Cyrillic Mongolian and recognise an average of 85% of the words encountered. The dictionary de-conjugates verbs, listing both the base form, conjugated form and the name and meaning of the verb tense and/or case ending used. Users can then easily make sense of Cyrillic Mongolian webpages without having to search for each individual word – greatly aiding the process of gaining reading proficiency in Mongolian. It also converts numbers, abbreviations and acronyms into their written-word equivalents. Simply drag and drop text from any webpage onto the main definition pane and the dictionary will do the rest!

In addition, there is no need to install any extra fonts or change System Locales, setup is totally automated and the download size is just over 2mb.

The dictionary is compatible with almost every Windows platform (Windows 98, Me, NT, 2000, XP, 2003 Server and Vista ).

Yours sincerely,

Emyr R. E. Pugh

info@linguamongolia.co.uk
www.linguamongolia.co.uk
www.hoh-hot.com

Монгол хэлний зөв бичгийн дүрэм (бүрэн эхээр)

1983 онд зохиогдсон Ц.Дамдинсүрэн, Б.Осор нарын “Монгол үсгийн дүрмийн толь” номыг "Ангууч" програмын гарын авлага дотор оруулсныг бүрэн эхээр Windows-1251 тэмдэгтээс Unicode-руу Бадаа-гийн хөрвүүлэгчийг ашиглан хөрвүүлж, дор хүргэж байна.

Монгол үсгийн цагаан толгой - Дүрэм №1-2
Эгшиг үсгийн тухай - Дүрэм №3-7
	Эгшиг зохицох ёс - Дүрэм №8-9
	ы, ий хоёрыг ялгаж бичих дүрэм - Дүрэм №10
	Я-гийн төрлийн үсгүүдийн тухай - Дүрэм №11-14
	Балархай эгшиг үгийн эцэст орохдоо - Дүрэм №19
	Ялгах эгшгийн тухай - Дүрэм №24
	Гээгдэх эгшгийн дүрэм - Дүрэм №28-30
Гийгүүлэгч үсгийн тухай - Дүрэм №15
		Эгшигт гийгүүлэгчийн тухай - Дүрэм №16
		Заримдаг гийгүүлэгчийн тухай - Дүрэм №17-18
		К, Ф, Щ, П - онцгой 4 гийгүүлэгчийн тухай - Дүрэм №20
		Б, В үсгийг ялгаж бичих дүрэм - Дүрэм №21
		Хоолойн Г, хэлний Г-гийн тухай - Дүрэм №22
		Хэлний үзүүрийн Н, хэлний угийн Н-ийн тухай - Дүрэм №23
		Дараалсан гийгүүлэгчийн дүрэм - Дүрэм №25-26
		Ж, Ч, Ш-ийн дараах эгшгийн тухай - Дүрэм №27
		Зөөлөрсөн гийгүүлэгчийг бичих тухай болон ь-ийн тухай - Дүрэм №31-33
Тусгаарлагч ъ, ь-ийн тухай - Дүрэм №34
Үгийн утгат хэсэг, язгуур, дагавар, нөхцөлийг зөв бичих тухай - Дүрэм №35-37
		Үйл үгийн үндэс үүсгэх -л дагаврын тухай - Дүрэм №38
		Үйл үгийн бусдаар үйлдүүлэх хэвийн –г нөхцөлийн тухай - Дүрэм №39
		Нөхцөлт үйлийн зэрэгцэх хэлбэрийн –ж, -ч нөхцөлийн тухай - Дүрэм №40
		Үйл үгийн үндэс үүсгэх -д, -т дагаврын тухай - Дүрэм №41
		Нэр үг үүсгэх –лага, -лого ба -лга, -лго дагаврын тухай - Дүрэм №42
		Хамааруулах –х дагаврын тухай - Дүрэм №43
		Зарим тийн ялгалын нөхцөлийг бичих тухай - Дүрэм №44
		Үгийн үеийн тухай - Дүрэм №45
Өгүүлбэр зүйн тэмдэглэгээтэй холбоотой дүрмүүд
		Цэгийг хэрэглэх тухай - (.) - Дүрэм №51
		Асуултын тэмдгийг хэрэглэх тухай - (?) - Дүрэм №52
		Анхаарлын тэмдгийг хэрэглэх тухай - (!) - Дүрэм №53
		Цуваа цэгийг хэрэглэх тухай - (...) - Дүрэм №54
		Давхар цэгийг хэрэглэх тухай - (:) - Дүрэм №55
		Таслалыг хэрэглэх тухай - (,) - Дүрэм №56
		Цэгтэй таслалыг хэрэглэх тухай - (;) - Дүрэм №57
		Хашилтыг хэрэглэх тухай - (< > “ “) - Дүрэм №58
		Хаалтыг хэрэглэх тухай - (( ) [ ]) - Дүрэм №59
		Богино зураасыг хэрэглэх тухай - (-) - Дүрэм №60
		Урт зураасыг хэрэглэх тухай - (—) - Дүрэм №61
		Таслалтай зураасыг хэрэглэх тухай - (, —) - Дүрэм №62
		Зүйлийн тэмдгийг хэрэглэх тухай - (§) - Дүрэм №63
		Дэс дарааллыг тэмдэглэх тухай - Дүрэм №64
Бусад дүрмүүд
		Мөр шилжүүлэх тухай - Дүрэм №46
		Том үсгээр бичих тухай - Дүрэм №47
		Үг хурааж бичих тухай - Дүрэм №48
		Гадаад үгийг бичих тухай - Дүрэм №49
		Сул үгийг бичих тухай - Дүрэм №50

PS: "Speaker Group Company, Copyright, 2003-2004"-г зөрчөөгүй гэж найдна. :).